تفاوت قهوه یزدی و قهوه ترک چیست؟ مقایسه طعم، مواد و روش دمآوری
دو فنجان کوچک را کنار هم بگذارید؛ یکی قهوه یزدی، دیگری قهوه ترک. از بیرون شبیهاند، اما اولین جرعه فرق را نشان میدهد. یکی بوی هل و گلاب دارد و شیرین و پرعطر است. دیگری قهوهایتر و خالصتر است و لایهای از کف رویش نشسته.
در ادامه میبینید مواد، زمان دمآوری، طعم و جایگاه فرهنگی این دو چه فرقی دارد، کجا به هم نزدیک میشوند و کدام به سلیقه و موقعیت شما میخورد.
قهوه ترک از پودر خیلی ریز قهوه، آب سرد و شکر ساخته میشود و روی حرارت آرام دم میکشد تا کف بگیرد. قهوه یزدی معمولاً با نبات، گلاب و هل معطر میشود و بهخصوص در روش سنتی، مدتی بسیار طولانیتر روی حرارت ملایم میماند تا غلیظتر و شیرینتر شود.
قهوه ترک؛ ساده، خالص و کفدار
قهوه ترک چطور دم میشود؟
پایه کار قهوهای است که تازه بو داده شده و تا حد پودر ریز آسیاب میشود. ابزار کار هم ساده است: یک قهوهجوش کوچک دستهبلند به نام ایبریک (cezve) و فنجان کوچک.
کف نقش اصلی را دارد. وقتی قهوه گرم میشود، کف بالا میآید و همین کف نشانه یک قهوه ترک خوب است. جوشاندن تند کف را از بین میبرد؛ گرمای ملایم و کمی پایینتر از نقطه جوش آن را میسازد.
میزان شیرینی را قبل از دمآوری تعیین میکنند: ساده، کمشکر، متوسط یا شیرین. به همین دلیل شکر را از ابتدا داخل ایبریک میریزند، نه بعد از دمآوری.
طعم و شیوه سرو
قهوه ترک صاف نمیشود. پودر ریز در همان مایع میماند و بافتی غلیظ به آن میدهد. تفاله ته فنجان مینشیند و نوشیده نمیشود. معمولاً آن را با یک لیوان آب و گاهی راحتالحلقوم سرو میکنند و خواندن فال از تفاله ته فنجان هم بخشی از رسم آن است.
پشت این نوشیدنی تاریخچهای هم هست. قدمت قهوه ترک به قرن شانزدهم و دوران عثمانی برمیگردد و فرهنگ آن در سال ۲۰۱۳ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.
قهوه یزدی؛ شیرین، معطر و صبور
ریشه در آیینها
قهوه یزدی نوشیدنی بومی یزد است. این قهوه در ۴ تیر ۱۳۹۸ به ثبت ملی میراث ناملموس رسید. ریشهاش را برخی به دوره قاجار میرسانند. در یزد بیشتر در مراسم محرم و عزاداری سرو میشود و به «قهوه عزاداری» هم شناخته میشود. آن را در قوری مسی و فنجان یا استکانهای کوچک، گاهی کنار کیک یزدی، تعارف میکنند.
اگر درباره پیشینه و جایگاه این نوشیدنی بیشتر میخواهید، مطلب قهوه یزدی چیست؟ را ببینید.
چه چیزهایی در آن است؟
پایه، پودر قهوه است. در بیشتر نسخههای خانگی همان پودر قهوه ترک به کار میرود و نبات، گلاب و هل به آن اضافه میشود. بعضیها دارچین یا زنجبیل هم میافزایند.
چرا اینقدر زمان میبرد؟
زمان دمآوری بسته به روش خیلی فرق میکند. در دستور خانگی، پس از رسیدن به جوش، حدود چهل دقیقه تا یک ساعت روی حرارت ملایم میماند. در روش سنتی این زمان به چند ساعت میرسد؛ بسته به دستور، از پنجشش ساعت تا هشت ساعت هم گفته میشود. روش سنتی فقط زمان نیست: قهوه را با آسیاب سنگی پودر و تفت میدهند و در دیگ مسی روی آتش دم میکنند. هر چه پخت طولانیتر شود، نوشیدنی غلیظتر میشود.
این نکته کمتر گفته میشود: فرق این دو در نوع دانه یا میزان آسیاب نیست. چون در بسیاری از دستورهای خانگی از پودر قهوه ترک برای یزدی استفاده میشود، تفاوت واقعی بعد از آسیاب شروع میشود؛ یعنی در افزودنیها و مدت پخت.
افزودنیها
قهوه ترک اصل را روی خودِ قهوه میگذارد. البته نوعهای ادویهداری مثل مصطکی یا هل هم وجود دارد. در قهوه یزدی، هل و گلاب و نبات جزو هویت نوشیدنیاند.
زمان و حرارت
قهوه ترک را باید بالای سر آن ایستاد و حرارت را کنترل کرد. قهوه یزدی برعکس، صبر میخواهد. یکی به دقت لحظهای نیاز دارد، دیگری به ساعتها حوصله.
شیرینی و طعم
در قهوه ترک شیرینی انتخاب شماست و طعم قهوه جلوی صحنه است. در قهوه یزدی شیرینی و عطر گل و ادویه بخش اصلی تجربه است.
مناسبت و آیین سرو
هر دو فرهنگ سرو خودشان را دارند. قهوه ترک با آب و شیرینی و فال قهوه همراه است. قهوه یزدی بیشتر با مراسم مذهبی و عزاداری گره خورده است.
شباهتها
هر دو از پودر قهوه در قهوهجوش کوچک ساخته میشوند و در فنجانهای کوچک سرو میشوند؛ حتی قهوه یزدی را در فنجانی شبیه فنجان قهوه ترک میریزند. هر دو هم فقط یک نوشیدنی نیستند و پشتشان آیین و پذیرایی هست.
کدام را انتخاب کنیم؟
طعم خالص قهوه و آماده شدن سریع: قهوه ترک.
نوشیدنی شیرین، گرم و معطر: قهوه یزدی.
پذیرایی در مراسم مذهبی یا سنتی: قهوه یزدی.
دلتان طعم یزدی میخواهد ولی وقت ندارید: نسخه فوری.
چند نکته برای دمآوری بهتر
برای قهوه ترک، برای هر فنجان حدود ۵ گرم پودر بگذارید، از آب سرد استفاده کنید و حرارت را ملایم نگه دارید تا کف از بین نرود. بعد از ریختن در فنجان هم کمی صبر کنید تا تفاله تهنشین شود.
برای قهوه یزدی، اگر پودرتان بو داده نبود، ابتدا کمی تفتش بدهید. اگر وقت دارید، هر چه دمآوری آرامتر و طولانیتر باشد، نتیجه غلیظتر میشود.
سوالات متداول
آیا قهوه یزدی همان قهوه ترک است؟
نه. در دستورهای خانگی معمولاً از پودر قهوه ترک شروع میکنند، اما قهوه یزدی با هل، گلاب و نبات و پخت طولانیتر به نوشیدنی دیگری تبدیل میشود.
چرا به قهوه یزدی «قهوه عزاداری» میگویند؟
چون بیشتر در مراسم عزاداری و محرم سرو میشود.
کدام تلختر است؟
قهوه ترک معمولاً قهوهمحورتر و تلختر است، مگر اینکه شکر بیشتری در آن بریزید. قهوه یزدی معمولاً با نبات یا شکر شیرین و با هل و گلاب معطر است. البته مقدار شیرینی بسته به دستور فرق میکند.
میشود قهوه یزدی را با پودر قهوه ترک درست کرد؟
بله. در تهیه قهوه یزدی معمولاً از همان پودر قهوه ترک استفاده میشود و افزودنیها و زمان پخت است که نتیجه را عوض میکند.
شیرینی قهوه ترک را چطور تنظیم کنیم؟
قبل از دم کردن. چهار سطح رایج است: ساده، کمشکر، متوسط و شیرین. شکر را از ابتدا کنار قهوه و آب در ایبریک میریزند.
قهوه یزدی فوری چه فرقی با روش سنتی دارد؟
روش سنتی چند ساعت طول میکشد. نسخه فوری برای کسی است که زمان ندارد؛ طبق توضیح صفحه محصول آریاپسند، بدون جوشاندن و فقط با حل شدن در آب جوش آماده میشود.
آیا هر دو کافئین دارند؟
هر دو بر پایه قهوهاند و کافئین دارند. مقدارش به میزان پودر و اندازه فنجان بستگی دارد. اگر بارداری یا حساسیت به کافئین دارید، با پزشک مشورت کنید.
جمعبندی
قهوه ترک یعنی قهوهای خالص با کف و شیرینی دلخواه که در چند دقیقه آماده میشود. قهوه یزدی یعنی همان پایه قهوه، با هل و گلاب و نبات و صبر بیشتر. اگر طعم اصلی قهوه را میخواهید سراغ ترک بروید. اگر نوشیدنی شیرین، معطر و سنتی میخواهید، یزدی انتخاب بهتری است.
اگر میخواهید قهوه یزدی را امتحان کنید
اگر ساعتها جوشاندن برایتان ممکن نیست، قهوه یزدی فوری ۵۰۰ گرمی آریاپسند را ببینید؛ ترکیبی از قهوه، هل، دارچین و چند ادویه دیگر است. برای دمآوری خانگی هم راهنمای طرز تهیه قهوه یزدی کمکتان میکند.